درود (dorud): سلام
زیگورات (zigurât): معبد
رایاتار (râyâtâr): اینترنت
آهار (âhâr): لعاب
ساستاری (sastâri): سیاست
تارنما (târnamâ): سایتِ اینترنتی
دستینه (dastine): امضا
درازهی گیتایی (derâzeye gitâi): طول جغرافیایی
پهنای گیتایی (pahneye gitâi): عرض جغرافیایی
ساگ (sâg): (پهلوی) ساق
نِهش (neheš): (پهلوی) وضع
باژ (bâž): خراج، باج
آگُر (âgor): آجر
پکش (pokeš): انفجار
کارفرمان (kârfarmân): (پهلوی) مدیر کل
تاوانگیری (tâvângiri): مصادره
کُیان (koyân): کانون، مرکز
آبُری (âbori): (کردی) اقتصاد
داشتاری (daštâri): (پهلوی)مالکیت
اوارى (evâri): (پهلوی)اداری
آبشخور (âbešxor): منبع
زینه (zine): درجه
میهنی (mihani): ملی
رُتکیش (rotkosh): (رُت=کاغذ ، کیش=جعبه) کارتن
پَروَند (parvand): (پهلوی) محوطه
ریزگان (joziyât): جزئیات
دفترینه کردن (daftarine kardan): ثبت کردن
کرانه (karâne): ناحیه
زادروز (zâdruz): میلاد
آرستن (ârastan): کامل کردن
سکالشگاه (sekalešgâh): مجلس شورا
زنهارداری (zenhârdâri):امنیت
کندک (kandak): خندق
بانو (bânu): خانم
اشکفت (eškaft): غار
ورستاد (varastâd): وقف
بازنهش (bâznaheš): جبران
بساویدن (basâvidan): لمس کردن
آفرینه (âfarine): اثر
دَم (dam): دقیقه
نِگار (negâr): نقش
پرخاش (parxâš): اعتراض
سیمین (simin): نقرهیی
رخبام (roxbâm): قرنیز
سیِم (sim): نقره
بآن (bân): آقا
پایندان (pâyandân): ضمانت
همکرد (hamkard): مرکب
سان (sân): حالت
دغلکاری (daqalkâri): تقلب
نگار (negâr): نقش
تپاسبد (tapâsbod): مرتاض
سیج (xatar): خطر
آوات (âvât): سیلاب، هجا
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آیا میدانید که افضلُ الدینِ کاشانی دانشمندِ ایرانی در نسکهای خود بارها واژگانِ پارسی ِ سرهیِ زیر را به کار برده است:
پیدایی: ظهور
خواستاری: شوق
شکافته: ناشیشده
گُنجایی: ظرفیت
مایه: ماده
نایابندگی: عدم ِ ادراک
جانِ گویا: نفس ِ ناطقه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پارسی سره (pârsiye sare): پارسی ناب، که بی هر گونه واژهی بیگانه است. این تارنما تلاش در پرورندانِ این زبان دارد نه آن که پیورزی باشد که زبان پارسی امروزین نیاز به بازسازی و بازآوری واژگانِ در آستانهی فراموشی دارد. هر چند که همان گونه که از بسیاری از نوشتارهای این تارنما پیداست پارسی سره بسیار آهنگین و شیرین و استوار است.
برزش (barzeš): از ریشهی «برزیدن» یا همان «ورزیدن» که واژهی آشنای «ورزش» را از آن ساختهایم.
«برزش» به آسانی و زیبایی میتواند جای «تمرین» را بگیرد.
تسوک (tasuk): (در پهلوی تسوک) تسو، ساعت
فرزان (farzân): فلسفه، حکمت
توده (tude): ملت
فرجاد (farjâd): وجدان
آک (âk): بیعیب، در گویشِ شیرازی به جای «بی عیب» میگوییم «آکبند».
چیدمان (cidemân): ترتیب، دکوراسیون
خنیا (xonyâ): موسیقی، نوازندگی
دروازه (darvâze): باب
نماردن (nomârdan): اشاره کردن
سهش (soheš): احساس
نگاره (negâre): شکل
آرش (âreš): معنی (دهخدا)
داوی (dâvi): ادعا، « داو+طلب » واژهیی از همین ریشه است.
چگونگی (cegunegi): کیفیت
هستنما (hastnamâ): مجازی، پیکری، پاتخشیک
مینوی (minovi): معنوی
چنبره (canbare): حلقه
انیرانی (anirâni): ناایرانی، بیگانه، خارجی
تازی گرایی (tâzi-gerâi): پان عربیسم
فیار (fayâr): صنعت
چینش (cineš): ترتیب
زاور (zâvar): خدمتکار، چاکر، با این معنی از ریشهی «زور» است.
چم (cam): معنی، مفهوم
بیمیانجی (bimiyânji): بیواسطه
رایه (râye): دولت
نویسه (nevise): وات، حرف، بندواژه
فرانمود (farnemud): توضیح، روشنگری
زاب (zâb): صفت
فراروی (farâravi): هجری، در کردی به «هجری خورشیدی» میگویند «کوچ مانژی».
زَند (zand): شرح
نمار (nomâr): اشاره
رواگ (ravâg): روا، رواج(پارسی تازی گشته)
برگرفته (bargerefte): مشتق
پارادخش (pârâdoxš): تضاد، پارادکس
فرتور (fartur): نگاره، عکس
ترزبان (tarzbân): مترجم، خودِ واژهیِ «ترجمه» پارسی تازی گشته است.
ترنم (tarannom): زمزمه
وخشور (vaxšur): پیامبر، پیغمبر
دادیکی (dâdiki): حقوقی
همسنجی (hamsanji): مقایسه
خاور (xâvar): شرق
شیان (šeyân): جبران
تیره (tire): قوم
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
جهانگرد، سراینده و نویسندهیِ بزرگِ ایران زمین، ناصر خسرو، واژگانِ زیر را برایِ نوشتن برگزیده است آن هم در زمانی که همردههایِ او واژگانِ تازی را به آسانی و فراوانی در نوشتههایشان به کار میگرفتهاند:
آرمیده: ساکن
بسودنی: ملموس
بسیاری: کثرت
چرایی: علت
زبریدن: سقوط
سپسی: تاخیر
گزارنده: شارح
گزارنده: مفسر
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آیا میدانید که ابوریحانِ بیرونی دانشمندِ ایرانی در نسکهای خود بارها واژگانِ پارسی ِ سرهیِ زیر را به کار برده است:
دوری: بُعد
سپس رو: تابع
سپسرو: تالی
سپسرو: مقلد
شکافتن: اشتقاق
همبازی: شرکت
راستپهلو: متساویالساقین
بسیارپهلو: کثیرالاضلاع
زبَرنگر: عالیالنظر
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آیا میدانید که پور ِ سینا دانشمندِ ایرانی در نسکهای خود بارها واژگانِ پارسی ِ سرهیِ زیر را به کار برده است:
چین از ابرو گشادن: رحم کردن
بستانکی: انجماد
پیوستگی: اتصال
زایشده: مولد
کُنا :فاعل
مردمی: انسانیت
بهرهپذیر: قابل ِ قسمت
ایستاده به خود: قائم به ذات
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ستاک (setâk): مصدر
اوگ (owg): اوج(پارسی تازی گشته)
دیپ (dip): نثر
نسک (nask): کتاب
نیمروز (nimruz): جنوب
دستک (dastak): سند، مدرک، بیشتر به ریختِ "دفتر و دستک" به کار میرود.
درها (darhâ): ابواب
مهینگان (mahinegân): کلیات
ترکگرایی (tork-gerâi): پان ترکیسم
بسامد (Basâmad): تکرار
رسا (resâ): کامل(بهروز)، اُسپوُر (پهلوی)
مینمارد (minomârad): اشاره میکند
رایانامه (râyânâme): ایمیل، پستِ الکترونیک
رست (rost): رشد
سروادیک (sarvâdik): شاعرانه، سرودین
دبیره (dabire): خط، الفبا
یاد (yâd): ذهن
جُستار (jostâr): مطلب، بحث
تازه (tâze): خبر، تازهها: خبرها
زَند (zand): تفسیر
تارکده (târkade): اینترنت
پیورزی (peyvarzi): تعصب
فند (fand): شگرد، فن
چامه (câme): شعر
آخشیج (âxšij): عنصر
نگارش (negâreš): نسخه
انگارش (angâreš): دانشِ ریاضی
همبود (hambud): انجمن، جامعه، اجتماع
فرزانه (farzâne): فیلسوف
آبخستواره (âbxostvâre): شبه جزیره
بسشمردن (basšomordan): ضرب کردن
وات (vât): نویسه، حرف
انجمن (anjoman): جامعه، اجتماع
سپند (sepand): مقدس
ترسایی (tarsâi): مسیحی
فروزه (foruze): صفت، در برابر ِ زاد
اسپاش (espâš): فضا
خوربران (xurbarân): غرب
فرینه (farine): ممتاز
فرنام (farnâm): لقب
پاژنام (pâžnâm): عنوان
کند (kand): قند
یادانبار (yâdanbâr): حافظه
گزاره (gozâre): شرح
گزارش (gozâreš): شرح دادن
آسال (âsâl): بنیاد، پایه، اصل
انگارگان (engârgân):ایدئولوژی
گزاره (gozâre): تفسیر
پرماسیدن (parmâsidan): تماس گرفتن
اشو (ašu): مقدس
شایش (šâyeš): امکان
بامیانجی (bâmiyânji): باواسطه
دینیار (dinyâr): روحانی
واگویش (vâguyeš): بازگویی، تلفظ
زنهار (zenhâr):امنیت
واکه (vâke): حرف آوادار
همیستار (hamistâr): مخالف
اپاختر (apâxtar): شمال
برگیری (bargiri): اشتقاق
پوییده (puide): مفعول
سازه (sâze): بنا
پاژنام (pâžâm): لقب٬ عنوان
کانون (kânuni): مرکز
فردید (fardid): منظور
سامه (sâme): شرط
نمازسوی (namâzsuye): قبله
رازیگری (râzigari): معماری
آمیغ (âmiq): حقیقت
فرارودان (farârudân): ماوراءالنهرین
میانرودان (miyânrudân): بینالنهرین
همآورد (hamâvard): مسابقه
ورجاوند (varjâvand): برازنده
توپال (tupâl): فلز
اروس (arus): عروس، پارسی است و ریشهی اوستایی و سنسکریت دارد.
خامه (xâme): قلم
تِلا (telâ): طلا
سَدُم (sadom): سانتی
سَلم (salm): لوح
رَج (raj): سطر
گِردایه (gerdâye): مجموعه
خودویژه (xodviže): مخصوص
تِکه (tekke): قطعه
سِرشتین (sereštin): طبیعی
شایِش (šâyeš): امکان
اِسپاش (espâš): (پهلوی) فضا
اُریبانه (oribâne): (پهلوی) مورب
آرسته (âraste): (پهلوی) کامل
شیوِه (šive):سبک
ناهمسانی (nâhamsâni): تفاوت
فرارسان (farâresân): مبلغ، اعلان کننده
گرداننده (gardânande): مدیر
فرنشین (farnešin): (فرهنگستان) رئیس
ایراختن (irâxtan): (پهلوی) محکوم کردن
رستک (rastak): (پهلوی) قانون
کرپان (korpân): (پهلوی) قربان
بَنَک (banak): (پهلوی) قهوه
نارستکی (nârastaki): (پهلوی) غیرقانونی
دادیک (dâdik): (پهلوی) حقوق
پدافند (padâfand): (پهلوی) دفاع
>/>
ورزانیدن (varzânidan): اعمال کردن /span>